शरद पवार यांचा जीवनप्रवास
शरदचंद्र गोविंदराव पवार, ज्यांना सर्वजण शरद पवार म्हणून ओळखतात, हे महाराष्ट्रातील आणि भारतातील एक अत्यंत प्रभावी आणि अनुभवी राजकारणी आहेत. त्यांचा जन्म १२ डिसेंबर १९४० रोजी पुणे जिल्ह्यातील बारामती येथे एका शेतकरी कुटुंबात झाला. त्यांच्या वडिलांचे नाव गोविंदराव पवार आणि आईचे नाव शारदाबाई पवार होते. शरद पवार यांनी पुण्यातील बृहन्महाराष्ट्र महाविद्यालयातून शिक्षण घेतले, जिथे त्यांनी वाणिज्य शाखेत पदवी प्राप्त केली.
वैयक्तिक जीवन
शरद पवार यांचे कुटुंब शेतकरी असल्याने त्यांना लहानपणापासूनच ग्रामीण जीवनाची जवळून ओळख होती. त्यांनी प्राथमिक शिक्षण बारामतीतच पूर्ण केले. त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वातील नेतृत्वगुण आणि सामाजिक जाण लहान वयातच दिसून आली होती. शरद पवार यांचे विवाह प्रतिभा पवार यांच्याशी झाला असून त्यांना एक मुलगी आहे, सुप्रिया सुळे, जी सध्या बारामती लोकसभा मतदारसंघाची खासदार आहे.
संक्षिप्त माहिती
|
माहिती
|
विवरण
|
|---|---|
|
पूर्ण नाव
|
शरदचंद्र गोविंदराव पवार
|
|
जन्मतारीख
|
१२ डिसेंबर १९४० (वय ८३)
|
|
जन्मस्थान
|
बारामती, पुणे, महाराष्ट्र
|
|
पक्षाचे नाव
|
राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष
|
|
शिक्षण
|
वाणिज्य पदवीधर
|
|
व्यवसाय
|
राजकारणी
|
|
पत्नीचे नाव
|
प्रतिभा पवार
|
|
मुलगी
|
सुप्रिया सुळे
|
|
वडिलांचे नाव
|
गोविंदराव पवार
|
|
आईचे नाव
|
शारदाबाई पवार
|
|
धर्म
|
हिंदू
|
|
जात
|
मराठा
|
|
पुरस्कार
|
पद्मविभूषण – २०१७
न्यूजमेकर्स अचीव्हर्स अवॉर्ड्स – २०२२
|
राजकीय कारकिर्दीची सुरुवात
शरद पवार यांची राजकीय कारकीर्द १९६७ साली पुणे जिल्हा युवा काँग्रेसमध्ये सुरू झाली. त्यांनी लवकरच काँग्रेसच्या माध्यमातून महाराष्ट्र विधानसभेचे सदस्य म्हणून निवडून आले. १९७८ साली त्यांनी महाराष्ट्राचे सर्वात तरुण मुख्यमंत्री म्हणून पदभार स्वीकारला, ज्यामुळे ते राष्ट्रीय स्तरावर प्रसिद्ध झाले.
‘पुलोद’ सरकार आणि पहिल्यांदा मुख्यमंत्रीपद
१९७८ साली शरद पवार यांनी काँग्रेसमधून बाहेर पडून अन्य पक्षांसोबत मिळून पुणे, नागपूर आणि मुंबई विकास आघाडी (पुलोद) सरकार स्थापन केले. त्यांनी आपल्या पहिल्या कार्यकाळात महाराष्ट्राच्या ग्रामीण विकासावर भर दिला आणि शेतकऱ्यांच्या समस्यांवर तोडगा काढण्यासाठी महत्त्वपूर्ण योजना आखल्या.
काँग्रेसमध्ये घरवापसी आणि दुसऱ्यांदा मुख्यमंत्रीपद
१९८६ साली शरद पवार यांनी पुन्हा काँग्रेसमध्ये प्रवेश केला आणि १९८८ साली ते दुसऱ्यांदा महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री झाले. या कार्यकाळात त्यांनी औद्योगिक विकासाला प्रोत्साहन दिले आणि राज्यातील पायाभूत सुविधांच्या विकासासाठी महत्त्वपूर्ण पावले उचलली.
केंद्रात संरक्षणमंत्री आणि पुन्हा महाराष्ट्रात परत
१९९१ साली पवार यांना पंतप्रधान पी. व्ही. नरसिंह राव यांच्या मंत्रिमंडळात संरक्षणमंत्री म्हणून नियुक्त करण्यात आले. त्यांनी या पदावर असताना देशाच्या संरक्षण क्षेत्रात अनेक सुधारणा केल्या. १९९३ साली मुंबईत झालेल्या बाँबस्फोटांनंतर त्यांनी पुन्हा महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्रीपद स्वीकारले आणि शहरातील स्थिती नियंत्रणात आणण्यासाठी प्रयत्न केले.
राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षाची स्थापना
१९९९ साली शरद पवार यांनी काँग्रेस पक्षातून बाहेर पडून राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षाची (राकाँपा) स्थापना केली. या पक्षाच्या माध्यमातून त्यांनी राष्ट्रीय आणि राज्य पातळीवर आपली वेगळी ओळख निर्माण केली. त्यांनी काँग्रेससोबत आघाडी करून यूपीए सरकारमध्ये महत्त्वाची भूमिका बजावली.
शरद पवार यांची राजकीय समयरेखा
|
वर्ष
|
घटना
|
|---|---|
|
1967
|
प्रथमच महाराष्ट्र विधानसभेवर निवडून आले.
|
|
1978
|
महाराष्ट्राचे सर्वात तरुण मुख्यमंत्री बनले.
|
|
1984
|
बारामती लोकसभा मतदारसंघातून लोकसभेवर निवडून आले.
|
|
1985
|
लोकसभेचा राजीनामा देऊन महाराष्ट्राच्या राजकारणात पुनरागमन केले.
|
|
1988–1991
|
दुसऱ्यांदा महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री झाले.
|
|
1991–1993
|
केंद्रीय संरक्षणमंत्री म्हणून कार्य केले.
|
|
1991–2009
|
लोकसभेचे सदस्य राहिले.
|
|
1993–1995
|
मुंबई बॉम्बस्फोटानंतर तिसऱ्यांदा महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री झाले.
|
|
1998–1999
|
लोकसभेतील विरोधी पक्षनेते होते.
|
|
1999
|
राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षाची स्थापना केली.
|
|
1999–2014
|
लोकसभेत राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षाचे नेते राहिले.
|
|
2001–2004
|
भारत स्काउट्स आणि गाइड्सचे अध्यक्ष म्हणून कार्य केले.
|
|
2004–2014
|
केंद्रीय कृषिमंत्री आणि ग्राहक व्यवहार, अन्न व सार्वजनिक वितरण मंत्री म्हणून कार्य केले.
|
|
2005–2008
|
भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळाचे (BCCI) अध्यक्ष बनले.
|
|
2010–2012
|
आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषदेचे (ICC) अध्यक्षपद भूषवले.
|
|
2014
|
राज्यसभेवर निवडून आले आणि राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षाचे राज्यसभेतील नेते बनले.
|
|
2019
|
महाविकास आघाडीचे अध्यक्ष म्हणून निवडून आले आणि महाराष्ट्रात सरकार स्थापन करण्यात महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली.
|
|
2020
|
पुन्हा राज्यसभेवर निवडून आले.
|
|
2023
|
२ मे रोजी राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षाच्या अध्यक्षपदाचा राजीनामा दिला, पण ५ मे रोजी समर्थकांच्या आग्रहाखातर तो परत घेतला.
|
केंद्रीय कृषिमंत्री पद आणि शेतकरी कल्याण
२००४ ते २०१४ या कालावधीत शरद पवार यांनी केंद्रीय कृषिमंत्री म्हणून काम पाहिले. त्यांच्या कार्यकाळात त्यांनी शेतकऱ्यांसाठी अनेक कल्याणकारी योजना राबवल्या, ज्यामध्ये शेतकरी कर्जमाफी योजना २००८ विशेष उल्लेखनीय आहे. त्यांच्या प्रयत्नांमुळे देशातील कृषी क्षेत्रात सुधारणा झाली.
महाविकास आघाडी आणि राजकीय चातुर्य
२०१९ साली महाराष्ट्रातील विधानसभेच्या निकालानंतर शरद पवार यांच्या मार्गदर्शनाखाली महाविकास आघाडी स्थापन झाली, ज्यामध्ये शिवसेना, काँग्रेस आणि राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष एकत्र आले. या आघाडीच्या माध्यमातून त्यांनी राज्यातील सत्ता बदलून दाखवली आणि आपली राजकीय चातुर्य सिद्ध केली.
मराठवाडा विद्यापीठ नामांतर चळवळ
१९९० च्या दशकात मराठवाडा विद्यापीठ नामांतराच्या वादात पवार यांनी महत्त्वाची भूमिका बजावली. त्यांनी सर्व समाजघटकांना एकत्र आणून बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठ असे नामांतर करण्यात मदत केली, ज्यामुळे सामाजिक समतेचा संदेश दिला गेला.
क्रीडा प्रशासन
शरद पवार यांना क्रिकेट, कबड्डी, खो-खो, कुस्ती आणि फुटबॉल या क्रीडांमध्ये विशेष रस आहे. त्यांनी विविध क्रीडा संस्थांचे प्रमुख म्हणून सेवा दिली आहे. खालील तक्त्यात त्यांनी कोणत्या वर्षी कोणत्या संस्थांचे नेतृत्व केले ते दर्शविले आहे:
|
अ. क्र.
|
संस्था
|
पद
|
कार्यकाळ
|
|---|---|---|---|
|
१.
|
मुंबई क्रिकेट असोसिएशन
|
अध्यक्ष
|
2001–2011
|
|
२.
|
महाराष्ट्र कुस्ती असोसिएशन
|
अध्यक्ष
|
उपलब्ध नाही
|
|
३.
|
महाराष्ट्र कबड्डी असोसिएशन
|
अध्यक्ष
|
उपलब्ध नाही
|
|
४.
|
महाराष्ट्र खो-खो असोसिएशन
|
अध्यक्ष
|
उपलब्ध नाही
|
|
५.
|
महाराष्ट्र ऑलिंपिक असोसिएशन
|
अध्यक्ष
|
उपलब्ध नाही
|
|
६.
|
भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळ (BCCI)
|
अध्यक्ष
|
2005–2008
|
|
७.
|
आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद (ICC)
|
उपाध्यक्ष
|
2008–2010
|
|
८.
|
आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद (ICC)
|
अध्यक्ष
|
2010–2012
|
क्रिकेटमधील योगदान
राजकारणाच्या पलीकडे, शरद पवार यांनी क्रिकेट प्रशासनातही महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली. ते मुंबई क्रिकेट असोसिएशन आणि भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळाचे (BCCI) अध्यक्ष होते. तसेच, ते आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषदेचे (ICC) अध्यक्षपदही भूषवले आहेत.
अजित पवार आणि कुटुंबीय राजकारण
शरद पवार यांचे पुतणे अजित पवार हे देखील महाराष्ट्राच्या राजकारणातील महत्त्वाचे नेते आहेत. अजित पवार आणि शरद पवार यांच्या राजकीय नात्यात अनेक वेळा मतभेद झाले असले तरी, दोघेही राज्याच्या विकासासाठी कार्यरत आहेत. त्यांच्या कुटुंबातील अन्य सदस्य देखील राजकारणात सक्रिय आहेत, ज्यामध्ये सुप्रिया सुळे यांचा समावेश आहे.
शरद पवार यांचे सामाजिक कार्य
शरद पवार यांनी शिक्षण, आरोग्य आणि ग्रामीण विकासासाठी अनेक संस्थांच्या माध्यमातून कार्य केले आहे.
शैक्षणिक संस्था
इ. स. १९७२ मध्ये आपल्या सार्वजनिक कारकिर्दीच्या सुरुवातीला, शरद पवार यांनी ग्रामीण भागातील गरीबांच्या शैक्षणिक गरजांसाठी “विद्या प्रतिष्ठान” ची स्थापना केली. ग्रामीण भागातील विद्यार्थ्यांना गुणवत्ता शिक्षण प्रदान करणे हा या संस्थेचा उद्देश होता.
ही संस्था बारामती आणि इतर ठिकाणी विविध शाळा आणि माहिती तंत्रज्ञान, जैवतंत्रज्ञान यांसारख्या विषयांमध्ये विशेष महाविद्यालये चालवते. ते शरद पवार पब्लिक स्कूल, शरद पवार इंटरनॅशनल स्कूल, पुणे आणि शरद पवार क्रिकेट अकादमी यांसारख्या शैक्षणिक संस्थांशी संबंधित आहेत.
ते शताब्दी जुनी शैक्षणिक संस्था रयत शिक्षण संस्थेचे सध्याचे अध्यक्ष आहेत.
पुरस्कार आणि सन्मान
- पद्म विभूषण (२०१७): भारतातील दुसरा सर्वोच्च नागरिक सन्मान, जो त्यांना सार्वजनिक सेवा क्षेत्रातील योगदानासाठी प्रदान करण्यात आला.
-
- लोकमत महाराष्ट्रीयन ऑफ द इयर (२०१७): महाराष्ट्राच्या विकासात त्यांच्या अमूल्य योगदानासाठी हा सन्मान प्रदान केला गेला.
सामान्य प्रश्न
- शरद पवार कोण आहेत?
शरद पवार हे महाराष्ट्रातील आणि भारतातील एक आघाडीचे राजकारणी, राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षाचे संस्थापक आणि अनुभवी नेते आहेत. - शरद पवार यांनी काँग्रेस का सोडली?
शरद पवार यांनी काँग्रेसच्या नेतृत्वाशी मतभेद झाल्याने १९९९ साली काँग्रेस सोडून राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षाची स्थापना केली. - सुप्रिया सुळे कोण आहेत?
सुप्रिया सुळे या शरद पवार यांच्या कन्या आहेत आणि त्या बारामती लोकसभा मतदारसंघातून खासदार आहेत. - शरद पवार इतके प्रभावी का आहेत?
शरद पवार यांचा पाच दशकांचा राजकीय अनुभव, विविध क्षेत्रांतील नेतृत्व आणि राज्य व राष्ट्रीय पातळीवरील प्रभावामुळे ते एक प्रभावी नेते मानले जातात. - शरद पवार यांची सध्याची भूमिका काय आहे?
शरद पवार हे राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षाचे अध्यक्ष असून ते राष्ट्रीय आणि राज्य पातळीवरील राजकारणात सक्रिय आहेत. ते शेतकरी कल्याण, सामाजिक न्याय आणि आर्थिक विकासासाठी काम करत आहेत.
लेखकाबद्दल
आशिष साळुंके
आशिष एक कुशल चरित्रकार आणि आशय लेखक आहेत. ते ऐतिहासिक कथन तयार करण्यात विशेषज्ञ असून HistoricNation द्वारे, त्यांनी आपले IT कौशल्य कथाकथनाच्या कलेमध्ये विलीन केले आहे.
